Stichting Eregraf en Monument Oranje Vrijbuiters

Opdat zij nooit vergeten worden!

Christiaan Kerkhof (geb. 9 oktober 1900 - Leeuwarden)

 

Christiaan Kerkhof

Christiaan Kerkhof

Christiaan Kerkhof werd op 9 oktober 1900 in Leeuwarden geboren. Als zoon van Hendrik Kerkhof, van beroep timmerman, en Petronella Ollemans, groeide hij op in een gezin met zeven kinderen. Twee jongens en vijf meisjes. Van de jongens koos Christiaan’s broer Auke voor een leven op zee als scheepswerktuigkundige en werd hijzelf, net als zijn vader, timmerman.

Van 1915 tot 1917 bezocht hij de ambachtschool in Leeuwarden. Met de verklaring dat hij “den 3-jarigen cursus voor leerling timmeren met vrucht heeft doorlopen”, werd hem op 31 maart 1917 door het bestuur van de ambachtschool het diploma uitgereikt. Om meer kennis te vergaren, volgde meteen de Burgeravondschool, waar hij goede cijfers behaalde voor wiskunde, natuurkunde, werktuigkunde en boekhouden. In 1918 ontving hij het diploma en had nu een goede basis om eigen baas te worden.

Mercurius fontein in Leeuwarden

Mercurius fontein in Leeuwarden

Voor het echter zover was, werkte hij een zestal jaren in loondienst.

 

 

Curieus is, dat in die periode, in 1923, zijn naam verbonden werd aan de Mercuriusfontein in Leeuwarden, het monument van de bronnen voor welvaart voor deze stad en omgeving. Tijdens het plaatsen van het monument is in de sokkel een loden koker ingemetseld met de namen van de mensen die hierbij betrokken waren. Ook Christiaan Kerkhof behoorde tot hen. Hoe vreemd kan het in iemands leven gaan, toen 24 jaar later zijn naam opnieuw verbonden werd aan een gedenkteken. En wel het monument dat als eerbetoon voor hem en 17 andere leden van de verzetsgroep de “Oranje Vrijbuiters” in 1947 in Utrecht is opgericht. 

Troelstraweg 228 Leeuwarden

Het huis en werkplaats van Christioaan Kerkhof. Troelstraweg 228 in Leeuwarden

In 1924 trouwde Christiaan Kerkhof met Froukje Postma, dochter van Jacob Postma en Antje van der Velde, die even boven Leeuwarden een boerenbedrijfje hadden en naast het boerenwerk melk uitventten. 

Bilitonstraat 5 in Leeuwarden

Het huis aan de Bilitonstraat 5 in Leeuwarden. Onder het schuine gedeelte van de dakkapellen was een schuilplaats voor onderduikers

Na de huwelijksvoltrekking betrok het echtpaar de woning met werkplaats aan de Mr. P.J.Troelstraweg 228 in Leeuwarden en werd de stap genomen om als timmerman/aannemer voor zichzelf te beginnen. Het was halverwege jaren twintig en het bedrijf kon goed draaiende worden gehouden, waar echter verandering in kwam toen zich na 1930 een economische teruggang aandiende die een algehele malaise inluidde. Aanbod van werk was er amper en onder de opdrachtgevers zaten veel onbetaalde rekeningen. Kwam er wat geld binnen, dan kregen eerst de knechten hun loon, waarna er na aftrek van de zakelijke verplichtingen, niet veel meer overbleef voor het bestieren van het eigen huishouden. Tijdens de crisisjaren zwaaide Schraalhans Keukenmeester dan ook vaak de scepter in het gezin Kerkhof, inmiddels bestaande uit vader, moeder en drie kinderen, dochter Anna geboren in 1926, zoon Hendrik Auke in 1930 en Jacob Klaas in 1936.

Stemden de crisisjaren sowieso niet tot vrolijkheid, 1934 werd een extra moeilijk jaar. Er brak brand uit in de werkplaats, die geheel uitbrandde en ternauwernood kon worden voorkomen dat het woonhuis ook in vlammen opging. Deze tegenslag noodzaakte uit te kijken naar een plek waar het bedrijf voortgezet kon worden.  Dit werd de Billitonstraat nr. 5 in Leeuwarden, met achter het woonhuis een werkplaats. Hoewel de gevolgen van de nog steeds weinig rooskleurige economische situatie zich deden gelden, kon het bedrijf draaiende worden gehouden met huizenbouw en later met het uitvoeren van winkelbetimmeringen, onder andere bij Vroom en Dreesman.

Politieke onrust 

Waren de crisisjaren zorggevend voor het bedrijf, eind jaren ’30 dienden zich omstandigheden aan die Kerkhof zorgen van geheel andere aard baarden. Ze waren het gevolg van de oorlogsdreiging, die niet alleen voelbaar werd door het uitroepen van de mobilisatie in 1939, maar ook zichtbaar door de enorme stroom Duitse joden die na de Kristalnacht van 9 op 10 november 1938 nazi Duitsland ontvluchten. In oktober 1939 in eerste instantie ondergebracht in kamp Westerbork, was het voornemen van de Nederlandse regering hen na de inval van de Duitsers op 10 mei 1940 naar West-Nederland te sturen. Wat niet mogelijk bleek. Wel werd het Leeuwarden, waar de vluchtelingen onderdak vonden bij gastgezinnen. Samen met naaste buren, ontfermde het gezin Kerkhof zich over een Joods echtpaar met twee kinderen. Zij wilden proberen via Nederland naar Amerika te komen. Vele uren, tot diep in de nacht, praatte Kerkhof met de man en zijn vrouw en kreeg zodoende een beeld wat er in nazi Duitsland gaande was. Het legde bij hem de basis van wat hij een paar jaar later, toen ook het Nederlandse volk geknecht werd, ten uitvoer bracht: verzet plegen.

Vier maanden na de oorlog werd in huize Kerkhof een brief ontvangen van de vrouw van het echtpaar, mevrouw Lotte Schönheim-Baumann. Zij doet daarin het verhaal hoe het haar gezin is vergaan, nadat het in mei 1940 teruggestuurd werd naar Westerbork, voorportaal van het concentratiekamp Theresienstadt en onder meer vernietigingskamp Auschwitz. Wat zij schrijft kan gelezen worden door hier te klikken
NB:  Door contact met de "Nederlandse Kring voor Joodse Genealogie" kwam medio februari 2012 aan het licht dat Lotte Schoenheim-Baumann op 17 december 1946 naar Amerika is vertrokken en dochter Ursula en zoon Walter op 7 november 1946. Lotte schreef op 31 augustus 1945 een artikel  in het Nieuw Israëlitisch weekblad.

In 1942 werd Christiaan Kerkhof lid van de Oranje Vrijbuiters

Kerkhof was Humanist en Liberaal en stond in die levensovertuiging voor Vrijheid, Vrije meningsuiting en Gelijkheid voor allen. Toen dan ook in 1940 de Duitse troepen Nederland binnenvielen en de bedoelingen van Hitler en zijn trawanten steeds duidelijker werden, wist hij wat hem te doen stond. Klaas Postma, neef van zijn vrouw, had in 1941 de verzetsgroep de “Oranje Vrijbuiters” opgericht en een jaar later trad Kerkhof toe tot deze groep. Er zich terdege van bewust wat hij hiermee voor zichzelf en zijn gezin op het spel zette. Maar zijn stelling was, zelf verantwoording nemen tegen het onrecht waardoor mensen als beesten werden vermoord, verdreven werden van huis en haard en bestaande normen en zeden ontwricht werden. Om later niet te hoeven zeggen, ik wist ervan, stond erbij, keek ernaar, maar heb niets gedaan.

Zijn verzet uitte zich niet alleen in activiteiten voor de Oranje Vrijbuiters, maar ook weigerde hij zijn aannemersbedrijf in te zetten voor de Duitse bezetters en hij hief zijn bedrijf op. Om toch zijn gezin te kunnen onderhouden, ging hij ‘werken’ op het vliegveld in Leeuwarden. Hij sloeg daar geen spijker recht, keek overal rond en wist al doende precies wat zich waar bevond. Hij maakte schetsen die dienden voor de succesvolle geallieerde precisiebombardementen op het vliegveld. Hoewel nimmer gesnapt voor deze sabotage- en spionagedaden, werd hij tenslotte toch wegens werkschuwheid ontslagen. Dit gebeurde nadien nog twee keer bij aannemers op Vlieland en in Harlingen, die voor de Duitse Wehrmacht werkten. Om toch inkomsten te hebben, legde hij zich daarna toe op de botenbouw. En wel de bekende Friese zeilboot, de grote BM’er. Het zou niet voor lang zijn.

Verraden.....

De leden van de verzetsgroep de Oranje Vrijbuiters kwamen elke zondag bijeen in het pand nr.151 aan de Nieuwegracht in Utrecht. Zo ook op zondag 29 augustus 1943. In gezelschap van een joods meisje, dat in huize Kerkhof een paar weken had mogen 'logeren', meldde ook Kerkhof zich. Onwetend van de rampzalige gevolgen. Door verraad werd hij, net als zij die voor hem en na hem het doorgangshuis betraden, door de Duitsers gearresteerd. Ook het joodse meisje. Bijna de gehele groep Oranje Vrijbuiters werd opgepakt en in het bekende "Oranjehotel" in Scheveningen gevangen gezet.

Op 29 februari 1944 zijn achttien van hen, onder wie Kerkhof, op de Waalsdorpervlakte gefusilleerd. Waarschijnlijk heeft hij de laatste nacht in de dodencel doorgebracht met de ook gefusilleerde Hans van Koetsveld en Andries van Beek. Zijn overlijden is vastgelegd in een overlijdensakte , opgemaakt in 's Gravenhage. (Zie ook de aanhef op deze pagina) Wat het lot van het joodse meisje is geworden, is niet bekend.

Christiaan Kerkhof straat Leeuwarden

Straatnaam Christiaan Kerkhof, verzetsheld

Door hier te klikken is een artikel uit het Friesch Dablad van 28 maart 1964 over Christiaan Kerkhof te lezen. Titel "Christiaan Kerkhof ter dood gebracht"

Christiaan Kerkhofstraat - Leeuwarden

Bordje met uitleg over de straatnaam

In maart 1986 maakte het Gemeentebestuur van Leeuwarden bekend dat er in de Verzetsheldenbuurt een straat naar Christiaan Kerkhof is genoemd.

 

 

 

 

 

Fries Dagblad over de Oranje Vrijbuiters

In het Fries Dagblad verscheen op 28 maart 1964 een artikel over de Oranje Vrijbuiters met daarin speciale aandacht voor de Leeuwarder Christiaan Kerkhof.

        

Fries Dagblad 28 maart 1964. (klik om te vergroten)


 

De Stichting Oranje Vrijbuiters is afhankelijk van donaties.

Steun de vrijwilligers!